Döngü Kooperatifinin Kadınları

Ketenin peşinden koşan cesur kadınlar

Bundan tam 1 yıl önce, 2020 Haziran ayında İzmir basınında yer alan küçük bir haber, konunun önemini bilen dikkatli gözlerden kaçmadı. Eğitimli, kariyer sahibi 9 kadın, Tire’nin Kahrat köyünde keten üretimi başlatmıştı. Yerel gazeteler haberi “Tire Ovası’nda ilk kez keten yetiştirdiler” şeklinde verse de, aslında bu özel ürün, yörenin has evladıydı. Uzun yıllar önce de ekiliyordu bu topraklarda. Urgan ve halat üretimi, Tire ekonomisi içinde çok önemliydi. Bu ürünlerin üretiminde hammadde olarak kullanılan keten, bölgede geniş ekim alanlarına sahipti. Osmanlı donanmasının urgan, yelken ve çuval ihtiyacı hep Tire’den karşılandı. Hatta 1453 yılında İstanbul’un fethi sırasında, gemileri karadan geçirip Haliç’e indirmek için kullanılan halatların Tire’den gittiği bile söylendi durdu. Yani, keten üretimi için Tire’yi tercih eden bu 9 kadın tesadüfen gelmemişti. Attıkları her adım planlı, programlı ve bilinçliydi. 1960’lı yıllara kadar Türkiye’de ciddi bir potansiyele sahipken sonra üretimi bıçak gibi kesilen, rekolte miktarı 7 bin ton düzeyinden 1 (sadece bir) tona kadar gerileyen bu “altın bitki”yi yeniden hatırlatmak, yeniden üretilir hale getirmek ve ülke ekonomisine katkı sağlamak isteyen bir avuç idealistti onlar aslında: Öncelikli hedefleri (sentetik lif ve pamuğun daha ucuz olması, iş gücü maliyetinin diğerlerine göre yüksek kalması, makineleşme ve modernizasyon konusunda ilerleme sağlanamaması gibi nedenlerle) popülaritesini yitiren ketenin bu topraklarda yeniden üretilir hale gelmesiydi. Yağ, yem, kağıt, tekstil, boya, otomotiv, gıda, ilaç ve kozmetik gibi sektörlerin “havada kaptığı” bu özel ürün, Türkiye tarımı ve ekonomisi için katalizör olabilirdi. Olmalıydı da… Hikaye, keten liflerinden kompozit üretmek isteyen genç bir akademisyenin araştırmalarında kullanacak hammaddeyi bulamamasıyla başladı. Kısa adıyla “Döngü”, tam adıyla “Döngü Tarımda Kadim Bilgiler Yeni Fikirler Bilimsel Araştırma Geliştirme Kooperatifi”, işte bu ihtiyaçtan ortaya çıktı. “Tarımda kadim bilgiler, yeni fikirler” sloganıyla yola koyulan bu 9 kadının kurduğu oluşum, aslında bir AR-GE kooperatifiydi. Yani Türkiye’nin hiç de alışık olmadığı türden… Gerisini, daha doğrusu aklımızdaki soruları Döngü Kooperatifi’nin kurucu ortaklarından Zeynep Derece ve Ayçe Bükülmeyen ile konuştuk…