Mora İsyanı ve Buca

Buca, İzmir’in en güzel köyü

1922 yılına kadar tüm Batı Anadolu’da olduğu gibi Buca’da da çok fazla sayıda Rum kökenli kişi yaşamaktaydı. Büyük bir çoğunluğu 1770 Mora ayaklanmasının bastırılması sonrasında Osmanlı yönetimi tarafından cezalandırılan isyancılardı.

Aslında, Mora’nın verimsiz topraklardan, Batı Anadolu’ya gönderilerek ödüllendirilmişlerdi. Bu durum daha sonraki yıllarda istekli bir göç halini almış, gelenlerin sayısı artarak devam etmişti.

1907’de, Buca’da 6000 Rum ve 200 Levanten yaşamaktaydı. 1877-1878 yılları arasındaki Osmanlı-Rus ve 1912-1913 Balkan Savaşlarının kaybedilmesiyle topraklarından atılmış, fakirleşmiş Müslümanlar Batı Anadolu’nun çeşitli yerleri gibi, Buca’ya da yerleştirilmişlerdi.

Mora isyanı sonrası Buca

Marie – Carmen Smyrnelis’in Hellen Dünyası Ansiklopedisi-Küçük Asya sayfasındaki (10 Mart 2001) yazısında; İzmir ve çevresine yerleştirilen Rumlar konu edilmektedir. Yazıda; “Buca, 1770 yılına kadar az sayıda ev ve çiftlik evi olan bir köydü. O yıllarda Mora’dan birçok mülteci aile yerleşmişti. İkinci aşama 1861’den sonra İzmir-Aydın demiryolu üzerindeki Buca durağının hizmete girmesiyle gerçekleşmişti.

Daha sonra İzmir’den gelen ilk Avrupalılar kulübelere yerleştiler. 19. yüzyılda zarif evler ve villalarla dolup taşan Buca, bir de tiyatroya sahip olmuştu. 19. yüzyılın son çeyreğinde yavaş yavaş gelişmişti. Ulaşım araçları sayesinde İzmir’in önemli bir banliyösü ve bir ikamet yeri haline gelmişti. O zamana kadar Buca’ya sadece tatil için gelen İzmir sakinleri kalıcı olarak yerleşmeye başlamışlardı.

19. yüzyılda, İzmir’in giderek daha zenginleri Buca’ya yerleştikçe, Osmanlı ve Avrupa nüfusunun orta ve alt tabakaları yavaş yavaş burayı terk etmişti. 20. yüzyılın başında, Buca sakinlerinin çoğunluğu çok şık evlerde yaşayan, mali açıdan güçlü, zengin İzmirlilerdi” denmektedir. (1)